تۆپی پێ‌

ناوى قوتابخانة : رِانيةى بنةرِةتى                                        ناوى ضالاكى :  تؤثى ثيَ                                                                                    ذمارةى قوتابيان : ( 20 )  قوتابى

ثــؤل و لــــق :    نـؤيةم  ( ب )                                          فــيَركردنى :  ثاسدان بةديوى دةرةوةى ثآ                                                        ثـيَداويستيةكان  : ( 2  )  تؤثى ثآ

كات : 35 خولةك                                                                                                                                                                             

بةروار : 26/5/2011                                      ئامانجى فيَركردن :                                                                 ئامانجى ثةروةردةيى :

                                                           *  فيَركردنى قوتابيان بؤ ثاسدان بة ديوى دةرةوةى ثآ                  * رِاهيَنانى قوتابيان لةسةر رِيَك و ثيَكى و رِيَكخستن.

                                                           * ياريةكى بضوككراوة كة ثةيوةندى هةبيًت بة كارامةيةكة             * رِاهيَنانى قوتابيان لةسةر رةوشتى بةرز لة كاتى يارى                    

بةشةكان	جؤرى ضالاكى	كات	شيكردنةوةى كارامةييةكةو يةكةكانى وانة	دةرضون و ريًَكخستن	تيَبينى
بةشى ئامادةيى	لايةنى رِيَكخستن	3   خولةك	وةستانى قوتابيان لةسةر يةك هيَلَ و وةرطرتنى غيابات و ئامادةكردنى كةل و ثةلى وانةو وتنى سلآوى وةرزشى	x x x x x x x x x x x *	دلَنيابوون لة وةستان ماوةى نيَوان قوتابيةكان
	لةش طةرمكردنى طشتى	6 خولةك	رِؤيشتن ، رِؤيشتن لةسةر ثةنجةكانى ثىَ و لةسةر ديوى دةرةوةى ثآ لةطةلً سورِانى دةستةكان بؤ ثيَشةوةو بؤ لاكان	x x x x x x                       x x x x x x    *	دلَنيابوون لة جآ بةجآ كردن رِاهيَنانةكان
	لةش طةرمكردنى تايبةتى	8 خولةك	( وةستان ) كردنةوةى قاضةكان و نزيك كردنةوةى كةمةر لة قاضةكان (4 جار ) (وةستان) نوشتانةوةى ئةذنؤكان (5 جار )	x x x x x x x       x x x x x x x *	دلَنيابوون لة جآ بةجآ كردن رِاهيَنانةكان
بةشى سةرةكى	ضالاكى فيَركردن	6 خولةك	ثؤثةكة لاى ئةو قاضة دةبيَت لة ثاسى ثيَدةدةين ،ئةذنؤكانمان كةميَك نوشتانةوةى تيا ئةبيَت ،بة ديوى دةرةوةى ثآ لة تؤثةكة دةدريَت ،كةميَك كةمةرمان نوشتاوة دةبيَت تا هاوسةنطى لةش رِابطيريَت لةطةلَ دةستةكان	x x x x x x              x x              x x              x *
	ضالاكى جيَبةجآ كردن	6 خولةك	دابةشكردنى قوتابيان بةسةر دوو تبث ،ثاسدان بة جيَطيرى طةرِانةوةى بؤ دواوةى هةمان كؤمةلَة،ثاسدان بة جولَةو رِاكردن بؤ دواوةى كؤمةلَةى بةرامبةر	à xxxxx        °  xxxxx           ß	دلَنيابون لة  كاتى جآبةجآ كردنى كارامةيةكة بة ديوى دةرةوةى ثآ
بةشى كؤتايى	يارى بضوككراوة	8 خولةك	ثيَشبرِكآ لةنيَوان قوتابيان بؤ هةلَدانى تؤثةكة بة دةرةوةى ثآ بؤ ضةند ناوضةكى دياريكراو	°  xxxxx
	كؤتايى هيَنان	3 خولةك	كؤتايى هيَنانى وانةكة بةرِيَكخستنى قوتابيان و ئةنجامدانى سلآوى وةرزشى	xxxxxxxxxxxxxx *	ئةنجامدانى سلآوى وةرزشى بة يةك دةنط و ة بةرزى

چارەسەی بێخەوی دۆزرایەوە

لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ نوێ كه‌ له‌سه‌ر مێش به‌ڕێوه‌چوو ده‌ریخست، ئه‌و مێشانه‌ی‌ جینی‌ (بێخه‌وییان) هه‌یه‌، دوو هێنده‌ یان سێ‌ هێنده‌ كه‌متر ده‌خه‌ون، له‌ڕێژه‌ی‌ سروشتی‌ خۆیان، ته‌مه‌نیشیان كورتتره‌.

وه‌ك له‌هه‌واڵێكی‌ ڕۆژنامه‌ی‌ (ده‌یلی‌ مه‌یل)ی‌ به‌ریتانیدا هاتووه‌، زاناكانی‌ زانكۆی‌ (ڕۆك فیله‌ر) ڕایانگه‌یاندووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی‌ جیاوازییه‌كی‌ گه‌وره‌ هه‌یه‌ له‌نێوان ژیانی‌ مرۆڤ‌و مێشدا، به‌ڵام شێوازی‌ خه‌وتنی‌ هه‌ردووكیان وه‌ك یه‌كه‌.

(نیكۆلا ستافروبولوس) لێپرسراوی‌ لێكۆڵینه‌وه‌كه‌، ده‌ڵێت:”دوای‌ كۆپیكردن‌و تاقیكردنه‌وه‌ی‌ جینی‌ (بێخه‌وی‌) له‌ (20) هه‌زار مێشدا، شێوازی‌ چۆنێتی‌ ڕێكخستنی‌ خه‌ومان بۆ ده‌ركه‌وت‌و ئاشكرابوو، ئه‌و مێشانه‌ی‌ ئه‌و جۆره‌ جینه‌یان هه‌یه‌ (317) خوله‌ك ده‌خه‌ون له‌ڕۆژێكدا، كه‌ ده‌بوو (927) خوله‌ك بخه‌وتنایه‌ به‌شێوه‌كی‌ سروشتی‌، به‌هۆی‌ ئه‌مه‌شه‌وه‌ ته‌مه‌نیان كورتتربوو، له‌و مێشانه‌ ئه‌م جینه‌یان نه‌بوو.

له‌باره‌ى له‌ پێكردنى پێلاوى پاژنه‌ به‌رزه‌وه‌

له‌گه‌ل گه‌یشتنى ته‌مه‌نیان بۆ ته‌مه‌نى گه‌نجایه‌تى زۆربه‌ى كچه‌كان ئاره‌زوو خۆلیاى له‌ پێكردنى پێلاوى پاژنه‌ به‌رزن ، بۆیه‌ پزیشكه‌كان بۆ جارێكى تر هۆشداریه‌كى توند ده‌ده‌نه‌وه‌‌ ئافره‌تان له‌كاتى له‌ پێكردنى پێلاوى پاژنه‌ به‌رز .

لێكۆلینه‌وه‌یه‌كى پزیشكى ئاگادارى ئه‌و ئافره‌تانه‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ خۆلیاى له‌ پێكردنى ئه‌م جۆره‌ پێلاوه‌ن به‌ شێوه‌یه‌كى به‌رده‌وام ، به‌وه‌ى كه‌ به‌ شێوه‌یه‌كى زۆر تووشی كێشه‌ى ته‌ندروستى و تێكچوونى سه‌لامه‌تى بڕبڕه‌ى پشت ده‌بنه‌وه‌ .

توێژه‌ران له‌ زانكۆى واشنتونى ئه‌مریكى ده‌لێن” زۆربه‌ى ئه‌و ئافره‌تانه‌ى به‌شێوه‌یه‌كى به‌رده‌وام پێلاوى پاژنه‌ به‌رز له‌ پێده‌كه‌ن ، تووشی حاله‌تى ته‌ندروستى و كێشه‌ى پشت ئێشان ده‌بنه‌وه‌ . هه‌روه‌ها تووشی نه‌خۆشی درێژخایه‌نى بڕبڕه‌ى پشت ده‌بن .

به‌پێى لێكۆلینه‌وه‌یه‌كش ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ 73% ئافره‌تان له‌كاتى بونه‌و ئاهه‌نگه‌كاندا پێلاوى پاژنه‌ به‌رز له‌پێده‌كه‌ن .

جێ باسه‌ ئه‌م لێكۆلینه‌وه‌یه‌ له‌سه‌ر هه‌زار ئافره‌تى ته‌مه‌ن نێوان 16 تا 40 ساڵی ئه‌نجام دراوه‌ ، كه‌ 89%یان ئاره‌زووى له‌ پێكردنى ئه‌م جۆره‌ پێلاوه‌یان نه‌بووه‌ ، وه‌ 80%یان تا ته‌مه‌نى شه‌ست ساڵی به‌رده‌وام ئاره‌زووى كڕینى پێلاوى پاژنه‌ به‌رزیان هه‌بووه‌ .

ئافره‌ت ته‌مه‌ن درێژتره‌، به‌ڵام پیاو ته‌ندروستی‌ باشتره‌

له‌ئاكامی‌ لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی‌ نوێدا ده‌ركه‌وت، ئافره‌ت شه‌ش ساڵ زیاتر ده‌ژی‌ له‌پیاو، به‌ڵام پیاوان ژیانێكی‌ ته‌ندروستر ده‌ژین له‌چاو ژناندا.

له‌لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كدا، كه‌ وڵاته‌كانی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپای‌ گرته‌وه‌ له‌لایه‌ن ڕۆژنامه‌ی‌ (ده‌یلی‌ ئێكسپرێس) بڵاوكرایه‌وه‌، ده‌ركه‌وت پیاوان (85%) ژیانیان به‌ته‌ندروستییه‌كی‌ باشه‌وه‌ به‌ڕێده‌كه‌ن، به‌به‌راورد به‌ئافره‌ت كه‌ته‌نها (80%) ژییانیان به‌ته‌ندروستییه‌كی‌ باشه‌وه‌ به‌ڕێده‌كه‌ن.

به‌گوێره‌ی‌ ڕۆژنامه‌كه‌ جیاوازی‌ هه‌یه‌ له‌ته‌مه‌نی‌ ژنان‌و پیاواندا له‌وڵاته‌ جۆرا‌و جۆره‌كانی‌ ئه‌وروپا به‌نمونه‌ له‌(لیتوانیا) ئه‌م جیاوازییه‌ ده‌گاته‌ (11) ساڵ، به‌ڵام به‌گشتی‌ له‌(27) وڵاته‌كه‌ی‌ یه‌كێتی‌ ئه‌وروپادا، ته‌مه‌نی ژن‌و پیاویان به‌م شێوه‌یه‌ دیاریكرد (82) ساڵ‌و (4) مانگ ته‌مه‌نی‌ ئافرتان‌و (78) ساڵ‌و (4) مانگیش ته‌مه‌نی‌ پیاوانه‌

سوده‌کانی پێکه‌نین

لێكۆڵه‌ران پێیانوایه‌ پێكه‌نین چالاكییه‌كی گرنگه‌ بۆ ته‌ندروستی مرۆڤ و یارمه‌تیده‌ره‌ له‌ چاره‌سه‌ركردن و كه‌مكردنه‌وه‌ی هه‌ندێك نه‌خۆشی وه‌كو شه‌كره‌ و ئه‌كزیما و نه‌خۆشییه‌كانی دڵ و ڕه‌بۆ، هه‌روه‌ها ده‌توانێـت كۆئه‌ندامی به‌رگریی به‌هێزبكات و ڕووبه‌ڕووی نه‌خۆشیه‌ درمییه‌كان و هه‌ندێك حاڵه‌تی خه‌مۆكی ببێته‌وه‌.

به‌گوێره‌ی هه‌واڵێكی سایتی عه‌ره‌بیه‌ نێت، زاناكان بۆیانده‌ركه‌وتووه‌ (15) خوله‌ك له‌ پێكه‌نین ده‌توانێـت (40) كالۆری وزه‌ بسوتێنێت و (10) خوله‌ك له‌ پێكه‌نین كه‌ تێیدا سك بله‌رێته‌وه‌ ده‌توانێت ئازاره‌كان كه‌مبكاته‌وه‌، هه‌روه‌ها لێكۆڵینه‌وه‌كان سه‌لماندوویانه‌ بڕێكی هاوسه‌نگ له‌ پێكه‌نین ده‌یان حاڵه‌تی نه‌خۆشی چاره‌سه‌رده‌كات، به‌ڵام زۆر پێكه‌نین ڕه‌نگه‌ كێشه‌ی ته‌ندروستی مه‌ترسیداری لێبكه‌وێته‌وه‌.

له‌پێكه‌نیندا نزیكه‌ی (50) ماسولكه‌ی ده‌موچاو ده‌جوڵێ‌ و به‌ڕای دكتۆره‌ رامۆ مورا ریبول، پسپۆڕی پێكه‌نین و ته‌ندروستی، چوار ڕێگاهه‌یه‌ تێیدا پێكه‌نین به‌شداریده‌كات له‌ باشتركردنی ته‌ندروستیدا و پێكه‌نین ده‌توانێـت جوڵه‌ی ماسولكه‌كان و كۆئه‌ندامی به‌رگریی و ده‌ردانی هۆرمۆنه‌كان بوروژێنێت و ده‌توانێـت هه‌ستی پۆزه‌تیڤی لێبكه‌وێته‌وه‌ و ئه‌وه‌ش كوالێتی ژیانی مرۆڤ باشترده‌كات و پێكه‌نین ده‌توانێت ڕێگاخۆشكه‌ربێت بۆ دانانی ستراتیژیه‌تی باشتر بۆ مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ فشاره‌ جیاوازه‌كاندا و پێكه‌نین ده‌توانیـَت توانستی كۆمه‌ڵایه‌تی زیاتربكات و سوودی ته‌ندروستی زیاتری هه‌بێت.

پێكه‌نین ده‌توانێـت ئاستی خانه‌ سروشتیه‌ شه‌ڕكه‌ره‌كان و ئازارشكێنه‌ سروشتیه‌كان و چالاكی دژی هه‌وكردن و هۆرمۆنه‌كانی دژی خه‌مۆكی زیاتر بكات و ئاستی هۆرمۆنی فشاره‌كان (كۆرتیزۆن) كه‌مبكاته‌وه‌.

كاریگه‌ری ڕاسته‌وخۆی پێكه‌نین بۆسه‌رله‌ش بریتییه‌ له‌ باشتركردنی هه‌ناسه‌دان و پشوودانی ماسولكه‌كان.

لێكۆڵینه‌وه‌كان سه‌لماندویانه‌ پێكه‌نین كاریگه‌ری له‌سه‌ر دڵ و سیه‌كان و ڕیخۆڵه‌كان هه‌یه‌، چونكه‌ ده‌بێته‌هۆی گۆڕانكاری به‌كتریایی به‌سوود، بۆیه‌ پشتبه‌ستن به‌ پێكه‌نین وه‌كو چاره‌سه‌رێك بۆ چه‌ندین نه‌خۆشی له‌زیادبووندایه‌.

ریبول ده‌ڵێت: “چاره‌سه‌ركردن به‌ پێكه‌نین پێویسته‌ جێگای خۆی وه‌كو چاره‌سه‌رێكی پزیشكی له‌ چاره‌سه‌ركردن و نه‌هێشتنی نه‌خۆشیه‌كاندا بگرێت، پێكه‌نین بۆ كاره‌كه‌ت و ژیانی ڕۆژانه‌ت زیادبكه‌ و له‌یادتبێت به‌شێوه‌یه‌كی ڕێكوپێك پێبكه‌نیت و له‌ پێكه‌نیندا به‌شداری كه‌سانی تر بكه‌یت

غەمباری باش نیە

لێكۆلینه‌وه‌یه‌كى تازه‌ى پزیشكى كه‌ توێژه‌رانى ئه‌مریكى له‌ زانكۆى “هارفارد”ى ولاته‌ یه‌كگرتووه‌كانى ئه‌مریكا ئه‌نجامیان داوه‌ ، ده‌ریانخستووه‌ كه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ى هه‌ست به‌ دڵته‌نگى و غه‌مبارى ده‌كه‌ن ، ئه‌وا زیاتر نزیكن بۆ تووشبوون به‌ نه‌خۆشیه‌كانى وه‌ستانى دڵ به‌ رێژه‌ى 21 جار زیاتر له‌چاو كه‌سانى تردا ، به‌مه‌ش زیاتر دووچارى مردن ده‌بنه‌وه‌ ، وه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ى تووشی غه‌مبارى و قه‌له‌ق و له‌ده‌ستدانى ئاره‌زوى خواردن و به‌رزى ئاستى كورتیزول ده‌بن ، ئه‌وا مه‌ترسی تووشبونیان به‌ نه‌خۆشی وه‌ستانى دڵ زیاتر ده‌بێت.

توێژه‌ران ده‌لێن” ئه‌و كه‌سانه‌ى تووشی فشارى ده‌روونى و كه‌مى كاتژمێره‌كانى پشوودان و نووستن و زۆر خواردنى حه‌بی پزیشكى ده‌بنه‌وه‌ ، ده‌كرێت له‌ داهاتوودا تووشی مه‌ترسیه‌كى گه‌وره‌ى ته‌ندروستى ببنه‌وه‌ .

به‌پێی لێكۆلینه‌وه‌كه‌ مردن له‌لایه‌ن ئه‌و كه‌سانه‌ى تووشی به‌رزى ئاستى نه‌خۆشیه‌كانى دڵ هاتوون به‌ رێژه‌ى 21 جار زیاتر ده‌بێت له‌ماوه‌ى ڕۆژی یه‌كه‌مدا ، به‌ به‌رامبه‌ر شه‌ش جار زیاتر له‌چاو ئه‌وانه‌ى ئاگادارى بارى ته‌ندروستى خۆیانن .

موراى میتلمان پزیشكى نه‌خۆشیه‌كانى دڵ له‌ كۆلیژى پزیشكى سه‌ربه‌ زانكۆى هارفارد ده‌لێت” ئه‌وانه‌ى له‌ ژیانێكى دڵته‌نگ و په‌ریشانیدا ده‌ژین ، زیاتر تووشی نه‌خۆشیه‌كانى دڵ و وه‌ستانى دڵ ده‌بنه‌وه‌ ، به‌مه‌ش ئه‌گه‌رى مردنیان زۆر زیاتره‌ له‌چاو كه‌سانى تردا .

جێی باسه‌ لێكۆلینه‌وه‌كه‌ له‌سه‌ر كومه‌لێك كه‌سی تووشبوو به‌ نه‌خۆشی دڵ ئه‌نجام دراوه‌ ، كه‌ زۆربه‌شیان تووشی كێشه‌ى هه‌ناسه‌ ته‌نگى قورس هاتوون ، وه‌ بۆ توێژه‌ران ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ فشارى ده‌رونى و غه‌مبارى گرنگترین هۆكارى به‌رزكردنه‌وه‌ى مه‌ترسی تووشبوونن به‌ نه‌خۆشیه‌كانى دڵ و به‌رزبوونه‌وه‌ى پاله‌په‌ستوى خوێن.

ئاوی زمزم باشترین ئاوه

لێكۆلینه‌وه‌یه‌كى تازه‌ى زانستى ئاشكراى كردووه‌ ، ئاوى زمزم باشترین ئاوه‌ له‌سه‌ر ڕووى زه‌وى ، چونكه‌ له‌ باشترین ڕێژه‌ى خوێ و سه‌رچاوه‌ى به‌سوودى ته‌ندروستى پێكهاتووه‌ .

نوێنه‌رى كۆلیژی ئه‌ندازیارى له‌ زانكۆى ئه‌سكه‌نده‌ریه‌ دكتۆر حمدى سه‌یف له‌ ئه‌نجامى به‌راورد كردنى ئاوى زمزم له‌گه‌ل جۆره‌كانى ترى ئاو ده‌لێت” له‌كاتى گه‌شتكردندا بۆ شارى مه‌ككه‌ ئێمه‌ هه‌موومان ئه‌و ئاوه‌ سازگارو پاك وخاوێنه‌ ده‌خۆینه‌وه‌ ، كه‌ ته‌نها یه‌ك ڤایرۆسیشی تێدا نییه‌ .

سه‌یف وتیشی ، ئاوى زمزم سوودێكى پزیشكى هه‌یه‌و یارمه‌تى چاره‌سه‌ركردنى نه‌خۆشیه‌كانى دڵ و گۆرچیله‌و چاو و سه‌رئێشه‌و ژماره‌یه‌ك نه‌خۆشی درێژخایه‌ن ده‌دات .

به‌پێی ئه‌م لێكۆلینه‌وه‌یه‌ش كه‌ له‌ نێوان ئاوى زمزم و ئاوه‌كانى تری شارى مه‌دینه‌ یان هه‌ندێ شوێنى تر ئه‌نجامدراوه‌ ، ئاشكرابووه‌ ، كه‌ ئاوى زمزم له‌ ڕێژه‌یه‌كى به‌رزترى خوێ ى كالسیۆم و مه‌گنسیۆم پێكهاتووه‌ ، ئه‌مه‌ش پاش ئه‌و شیكردنه‌وه‌یه‌ى له‌لان كارگه‌كانى ئه‌وروپی و كارگه‌كانى وه‌زاره‌تى كشتۆكال و ماده‌ى ئاوى سعودى ئه‌نجامدراوه‌ .

توێژه‌رانى میسرى ده‌لێن” ده‌رئه‌نجامه‌كانى شیكردنه‌وه‌ى ئاوى زمزم ئه‌و به‌لگه‌یه‌ ڕوون ده‌كاته‌وه‌ كه‌ خواردنه‌وه‌ى سوودێكى زۆر به‌ مرۆڤ ، به‌تایبه‌تى ئه‌وانه‌ى به‌مه‌به‌ستى ئه‌نجامدانى فه‌ریزه‌ى حه‌ج سه‌ردانى ولاتى سعودیا ده‌كه‌ن ده‌به‌خشێت

ئه‌و خۆراكانه‌ی‌ بۆ دڵه‌كزێ به‌سودن

به‌پێی‌ تاقیكردنه‌وه‌كانی‌ چه‌ند پزیشكێك وه‌ك (جیمی كوفمان و جوردن ستیرن)و چێشت لێنه‌ری لێهاتووی‌ ناوداری‌ فه‌ره‌نسی‌ (مارك باور) هه‌ندێك خواردن هه‌یه‌ كه‌ ده‌كرێت پشتیان پێببه‌سترێت وه‌ك چاره‌سه‌ر بۆ دڵه‌كزێ وه‌ك:-
1ـ ئاردی‌ شۆفان
2ـ زه‌نجه‌فیل:- ده‌بێت به‌ڕێژه‌یی‌ مامناوه‌ندی‌ بخورێت.

3ـ سه‌بار
4ـ مۆز، به‌ڵام ئاگاداربه‌ له‌ 100 كه‌سدا یه‌ك كه‌س پێیی‌ ناكه‌وێت .

5ـ شوتی، هه‌روه‌ك مۆز 1% یه‌ك كه‌س پێی‌ ناكه‌وێت.

6ـ زیره‌
7ـ مریشك و قه‌ل، ئه‌گه‌ر به‌ كوڵاوی‌ یان برژاوی‌ بخورێت، به‌ڵام ده‌بێت پێسته‌كه‌ی‌ لێكرێته‌وه‌، نابیت سوركرێته‌وه‌ له‌ ڕۆندا.

8ـ ماسی‌ و خواردنه‌ ده‌ریاییه‌كان، نابێت سوركرێنه‌وه‌ له‌ ڕۆندا.

9ـ سه‌وزه‌و ڕه‌گه‌كانی‌

10ـ كه‌ره‌وز

11ـ مه‌عده‌نوس

له‌ كۆتایدا ئاگه‌داربه‌ زه‌ڵاته‌ زۆربه‌ی‌ كات ده‌بێته‌ هۆیی‌ دڵه‌كزێ، ئاگاداریی‌ خواردنی‌ ته‌ماته‌و پیازبه‌، هه‌روه‌ها په‌نیر و ئه‌و ڕۆنانه‌ی‌ كه‌ چه‌وریه‌كه‌یان به‌رزه‌، له‌ هه‌مانكاتدا خه‌ل له‌ ناو زه‌ڵاته‌دا، ده‌توانی‌ كه‌مێكی‌ زۆركه‌م له‌ خه‌ل و زه‌یت پێكه‌وه‌ بكه‌یته‌ زه‌ڵاته‌وه‌، به‌ڵام كه‌وچكێكی‌ بچووك یان كه‌متر

چەند زانیاریەكی بەسوود

له‌سه‌ر چ ئاڵایه‌ك وێنه‌ی { قیثارة } ی پێوه‌یه‌ ؟

و / ئیرله‌ندا .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -
٢- ئه‌و شاره‌ کامه‌ بوو که‌،ڕێکخراوی { ئۆپێک }ی تیا دامه‌زرا ؟

و / شاری به‌غداد بوو .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٣- کام ووڵات له‌ڕووی ڕووبه‌رو دانیشتوانه‌وه‌ بچوکترینه‌ ؟

و / شاری ڤاتیکان له‌ ئیتاڵیا .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٤- زۆرترین چیا له‌ چ ووڵاتێکی ئه‌وروپادایه‌ ؟

و / وڵاتی سویسرا .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٥- درێژی شورای {چین} چه‌نده‌ ؟

و / ٢٤٠٠ کم .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٦- پایته‌ختی تونس کوێیه‌ ؟

و / تونس .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٧- پایته‌ختی غانا ناوی چیه‌ ؟

و / ئه‌کرا .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٨- گه‌وره‌ترین ده‌ریاچه‌ بۆ ئاوی سازگار له‌کوێ یه‌ ؟

و / له‌ناوچه‌ی سیبریا .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

٩- پایته‌ختی جه‌زائیر کوێیه‌ ؟

و / جه‌زائیر .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١٠- مانگی ڕه‌شه‌مێ چه‌ند ڕۆژه‌ ؟

و / ٣٠ ڕۆژه‌ .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١١- { نیوده‌لهی } له‌ساڵی {١٩١٢} وه‌ پایته‌ختی هیندستانه‌،ئایا پایته‌ختی پێشووی هیند ناوی چی بوو ؟

و / ناوی که‌لتا بوو .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١٢- پایته‌ختی یه‌مه‌ن کوێ یه‌ ؟

و / صه‌نعاء .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١٣- ڕووبه‌ری عیڕاق چه‌نده‌ ؟

و / ١٨٠ هه‌زار کیلۆمه‌تر دوجایه‌ .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١٤- پاکستان به‌مانای چی دێت ؟

و / زه‌وی پاك .

- – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – - – -

١٥- چیای { کۆڕه‌ک} له‌ چ پارچه‌یه‌کی کوردستاندایه‌ ؟

و / کوردستانی عێڕاق

10 پیشە بەناوبانگ

یشه‌ خۆشه‌کان

1/به‌س خه‌وتن:
خوێندکارێک له‌ زانکۆی بێرمینگهام به‌ناوی رۆیزین مادیکان که‌ ته‌مه‌نی 22 ساڵه‌ له‌ کۆمپانیای سیمون هۆرن به‌ موچه‌ی مانگانه‌ی 1000 یۆرۆ دامه‌زرا تاکه‌ ئیشیشی ئه‌وه‌یه‌ هه‌موو ڕۆژێک له‌ سه‌عات10ی به‌یه‌نی تا 6ی ئێواره‌ له‌سه‌ر سیسه‌مێک پاڵده‌که‌وێت وه‌ک نمایشکردنێک بۆ کڕیاره‌کان…

2/ده‌مت شیرینکه‌:
هاری ویلشه‌ر که‌ هێشتا خوێندکاره‌ له‌ کۆمپانیایه‌ک دامه‌زراوه‌ له‌ به‌یانی تا ئێواره‌ ئیشه‌که‌ی ئه‌وه‌یه‌ شیرینی ده‌خه‌نه‌ به‌رده‌ستی و لێیان ده‌خوات بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت تامه‌که‌یان باشه‌ ..ڕۆژانه‌ ده‌یان شیرینی تاقی ده‌کاته‌وه‌…..

3/به‌ دڵی خۆت یاری بکه‌:
کۆمپانیایه‌کی بواری به‌رهه‌مهێنانی یاری کۆمپیوته‌ر فه‌رمانبه‌ری ده‌وێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌ درێژایی ڕۆژ له‌سه‌ر کۆمپیوته‌رێک دابنیشێت و پێشبڕکێ له‌گه‌ڵ ئه‌و که‌سانه‌ بکات که‌ بۆ یاریکردن سه‌ردانی ماڵپه‌ڕه‌که‌ی ده‌که‌ن تاکه‌ مه‌رجی وه‌رگرتن ئه‌وه‌یه‌ ئه‌و که‌سه‌ شاره‌زابێت له‌یاریکردندا….

4/مه‌له‌ش خۆشه‌:
پیاوێکی ته‌مه‌ن 29 ساڵ کارێکی ده‌ستکه‌وتوه‌ و مانگانه‌ بڕێک پاره‌ی باش وه‌رده‌گرێت کاره‌که‌شی ئه‌وه‌یه‌ هه‌ر هه‌فته‌یه‌ و بچێته‌ وڵاتێک بۆ تاقیکردنه‌وه‌ی ئه‌و یاریه‌ ئاویانه‌ی له‌لایه‌ن کۆمپانیه‌که‌وه‌ داندراوه‌ خۆی بجێت یارییان له‌سه‌ر بکات بۆ ئه‌وه‌ی دڵنیا بێت له‌ باشی جۆره‌که‌یان…

5/وێنه‌ بگره‌:
کۆمپانیای گۆگڵ کۆمه‌ڵێل خه‌ڵکی دامه‌زراندوه‌ ته‌نها ئیشیان ئه‌وه‌یه‌ پایسکیلێک لێبخوڕن که‌ کامیراو ئامێری GPSی پێوه‌یه‌ و له‌ شاره‌کانی جینهادا بسوڕێنه‌وه‌ و وێنه‌ کۆبکه‌نه‌وه‌ بۆ به‌رنامه‌ی {GOOGLE MAPS}….

ئینجا نۆره‌ی پیشه‌ ناخۆشه‌کانه‌

1/پاسه‌وانی کۆشکی باکنگهام:
له‌ناو سوپای به‌ریتانیادا ئه‌م پیشه‌یه‌ به‌ خراپترین پیشه‌ ناسێنراوه‌ کاره‌که‌ت ئه‌وه‌یه‌ به‌ درێژایی ڕۆژ به‌بێ جوڵه‌ و پێکه‌نین له‌به‌ر ده‌رگای کۆشکه‌که‌ بوه‌ستیت و ئه‌گه‌ر خه‌ڵکیش ده‌ستیان تێوه‌دایت هه‌ر نه‌جولێیت ده‌بێت هه‌مو جارێکیش به‌ جوانترین شێوه‌ ده‌ربکه‌ویت…

2/پاککردنه‌وه‌ی زێراب:
به‌شێکی کرێکاره‌کانی هیندستان مانگانه‌ به‌ بڕی سه‌د دۆلار ئه‌م کاره‌ ئه‌که‌ن هه‌موو ڕۆژێک ده‌چنه‌ ناو بۆری زێرابه‌کانی ئه‌و وڵاته‌ و تا که‌مه‌ریان له‌و پیسیه‌دایه‌ پاشه‌ڕۆی ماڵان ده‌رده‌هێنن و ئاوه‌ڕۆکان پاک ده‌که‌نه‌وه‌….

3/به‌دیار مێشه‌وه‌:
چه‌ند زانایه‌کی ئه‌مه‌ریکی توێژینه‌وه‌ له‌سه‌ر هه‌ڵسوکه‌وتی مێشوله‌ی مه‌لاریا ده‌که‌ن بڕێکی زۆری ئه‌و مێشه‌یان کۆکردوه‌ته‌وه‌ و ڕۆژانه‌ له‌سه‌ر چه‌ند شوێنێکی پێستی خۆیان دایده‌نێن و بۆ ئه‌وه‌ی پێوه‌یان بدات و توێژینه‌وه‌ی له‌سه‌ر بکه‌ن هه‌موو سه‌عاتێک 3000مێش پێوه‌یان ده‌دات….

4/ڕاوی مه‌یمون:
له‌باخچه‌یه‌کی ئاژه‌ڵانی ولاتی که‌نه‌دا چه‌ند کارمه‌ندێک داندراون ته‌نها پیشه‌یان ئه‌وه‌یه‌ ڕاوی ئه‌و مه‌یمونه‌ بنێن که‌له‌ده‌ره‌وه‌ی باخچه‌که‌وه‌ دێته‌ ناوه‌وه‌یان ده‌چنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌کان هه‌موو ڕۆژێک ده‌بێت چه‌ند سه‌عاتێک به‌دوای مه‌یمونه‌وه‌ بن …
5/بۆنی ناخۆش بکه‌:
کۆمپانیایه‌کی بواری به‌رهه‌مهێنانی بۆنبڕه‌ چه‌ند فه‌رمانبه‌رێکی دامه‌زراندووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بۆنی بنباڵی ئه‌و که‌سانه‌ بکه‌ن که‌ وه‌ک خۆبه‌خش ئاماده‌ییان ده‌ربڕیوه‌ بۆ تاقیکردنه‌وه‌ی بۆنبڕه‌کان تا بزانن به‌رهه‌مه‌که‌یان کاریگه‌ره‌

چه‌ند زانیاریه‌ک

ئه‌و ده‌سته‌ کولانه‌ی به‌یه‌که‌وه‌ ئه‌ڕۆن نزیکه‌ی ۱ملیۆن ده‌بن له‌۱ڕۆژدا ۲۰ته‌ن خواردن له‌ناو ده‌به‌ن
2_کرم نزیکه‌ی ۲۰۰۰ماسولکه‌ی هه‌یه‌
3_ژماره‌ی جومگه‌کانی ملی زه‌ڕافه‌ یه‌کسانه‌ به‌ ژماره‌ی جومگه‌کانی ملی مرۆڤ
4_خێرا ترینوو باشترین وریاترین گیانه‌وه‌ر بۆ بیستن گوێ درێژو گورگه‌
5_شاژنی هه‌نگ هه‌موو رۆژێک ۳۰۰۰ هه‌زار گه‌را دائه‌نێت
6_زمانی مرۆڤ۱۲۰۰۰دلۆپه‌ی هه‌ستی تامکردنی له‌سه‌ره‌.به‌ناوه‌راستی زمان هه‌ست به‌هیچ تامێک ناکات. به‌ هه‌ردوو لایی زمانی هه‌ست به‌تامی خواردن ده‌کات.به‌زمانی دواوه‌ش هه‌ست به‌ خواردنی تاڵ ده‌کات
7_مرۆڤ ئه‌توانێ ۳تا۷ده‌قه‌ بمێنێته‌وه‌ بێ هه‌ناسه‌دان
8_له‌ کاتی پێکه‌نین مرۆڤ ۱٦له‌ ماسولکه‌کانی ئه‌جوڵێته‌وه‌
9_برژانگی چاوی مرۆڤ ناگاته۱٥۰ ‌رۆژ نوێ ده‌بێته‌وه‌
10_جه‌سته‌ی مرۆڤ ته‌نها ٦لیتر خوێنی تێدایه‌
11_ماسولکه‌کانی له‌شی مرۆڤ 639ماسولکه‌یه
12_گه‌رمی سه‌ر خۆر ٦۰۰۰هه‌زار پله‌یه‌